Crème Calèche
“De Witte Kronings calèche” beter bekend als de
“Crème Calèche”
M.L. Hermans & co. Den Haag 1898
Nr. 4215
Aankoop bedrag: fl.. 11.000,--
van haar moeder Koningin Emma een roomwitte gala calèche als
geschenk. Voorop de calèche een beeldengroep van drie gratiën
welke de koningskroon heffen, achterop twee gratiën welke een
lauwerkrans omhoog houden. Het gehele rijtuig is beschilderd met
slingers van eikenblad en eikels. Op de portieren het Koninklijk
wapen van 1815; de leeuwen kijken naar voren. Het rijtuig wordt
voor het eerst gebruikt op 5 september 1898 tijdens de intocht
van de jonge Wilhelmina te Amsterdam. Het rijtuig moet naast de Glazen Koets- het statie rijtuig voor staatsceremoniën- een functie krijgen als familie rijtuig. In 1908 krijgt fa. Hermans de opdracht voor het bijmaken van een drafkoffer en lakeienzitting. Zodat het rijtuig ook in draf uitgebracht kan worden. Het rijtuig is o.a. ingezet bij verlovingen, huwelijken en regeringsjubilea van achtereenvolgens Koningin Wilhelmina, Juliana en Beatrix. In 1955 gaat de calèche mee met Koningin Juliana en Prins Bernhard op bezoek naar de Nederlandse koloniën Curaçao en Suriname. Bij al deze gelegenheden wordt het rijtuig door 6 paarden getrokken. In 1963 raakt het rijtuig tijdens de opening van de Staten-Generaal betrokken bij een ongeval, de schade blijft gelukkig beperkt.
In 1928 is het rijtuig opnieuw gelakt. De wapens op de deuren worden vervangen door de modernere versie van 1907; de leeuwen kijken elkaar aan. In 1929 is het witte rubber om de wielen vervangen door het meer praktische zwarte rubber. Datzelfde jaar wordt het leer van het voorschild en spatborden vervangen door nieuw lakleer. Over de periode 1929-1985 is
geen restauratie verslag bijgehouden. In 1985 start het
Koninklijk Departement in eigen beheer een grootschalige
restauratie op. Het onderstel wordt grotendeels opnieuw gelakt.
In 1998 staat het departement voor een groot dilemma. De
restauratie blijkt een véél te grote klus voor de één mans
schildersafdeling van het departement, verschillende delen zijn
pas half klaar. Oude en nieuw gelakte delen passen niet bij
elkaar. De nog aanwezige lakpatijen van 1928 vertonen ernstige
onthechting. De stoffering zit vol lelijke waterkringen. De
constructie heeft schade door vochtintrek. Het verval krijgt de
overhand. Onze hulp wordt ingeroepen.Er vindt door ons uitgebreid onderzoek en overleg met textiel- en schilderijen restauratoren plaats. Eind 2000 ligt ons voorstel klaar waarin de keuze de Crème Calèche als “kasplantje” te laten voortbestaan of terug te brengen in oorspronkelijk staat met behoud van oude details. In 2002 krijgen we groen licht. De keuze is gevallen op voorzetting van de opgestarte restauratie van middenjaren tachtig. De uitdrukkelijke wens is het rijtuig optimaal inzetbaar te houden. In oktober 2002 wordt de restauratie opgestart. De wapens, kronen en lakpartijen welke nog een goede hechting hebben en behouden kunnen blijven worden gereinigd met een oplosmiddel. De lakpartijen welke reeds vernieuwd zijn en die welke door de jaren heen herhaaldelijk zijn overgeschilderd worden tot op het kale hout verwijderd. Nadat de schade aan de constructie is hersteld wordt een nieuw laksysteem opgebouwd. Waarin de oude Koninklijke wapens en kronen met hun omgeving praktisch onzichtbaar worden geïntegreerd.
Tijdens ons onderzoek –eind jaren negentig- kwam aan het licht dat het rijtuig opnieuw was gestoffeerd. Archief materiaal uit het Koninklijk Huisarchief bevestigt dat dit was gebeurd in1928, tijdens de eerste grote restauratie. Fragmenten van de oorspronkelijke stoffering, een katoenzijden stof met jacquard patroon, worden door ons gevonden. Echter totaal doorgesleten. Tevens vinden we de restanten van een Hermelijn vloer- en opstap bekleding. Door fa. Stief te Augsburg worden de gewenste stof en passementen in de oorspronkelijke kleuren en materialen gereproduceerd. Het bedrijf gebruikt hiervoor de beste kwaliteiten zijde, katoen en wol. Het rijtuig wordt in Augsburg opnieuw gestoffeerd. De finishing touch vindt plaats in Balkbrug. Gezien de moderne opvattingen ten aan zien van hermelijn bont wordt er wollen tapijt als vloerbekleding gebruikt. Al het oude materiaal wordt in het Huisarchief opgeslagen.
Na het stofferen worden de lakwerkzaamheden vervolgd. Snijwerk op body en onderstel worden weer verguld. Naar de traditie van rijtuigschilders wordt er weer olie verguld. Voor het bladgoud wordt een kwaliteit gekozen van 23¾ karaat. Tijdens de vele restauraties in het verleden zijn er veel eikenblad slingers en verguldwerk niet meer terug aangebracht op het rijtuig. In 1928 is er geen eikenblad slinger meer aangebracht op de flêche. In de jaren tachtig zijn er geen eikenblad slingers meer aangebracht op de achterkanten van de velgen en de drafkoffer. Diverse foto’s worden er gevonden met verschillende uitvoeringen van de eikenblad slinger op de voorkoffer. Wat weer aangeeft dat het rijtuig –door de jaren heen- meerdere keren is over gelakt. Vanuit het Koninklijk Huisarchief bereikt ons één foto van vóór de grote restauratie van 1928. Tevens levert het Nationaal Rijtuigmuseum “Nienoord” te Leek de originele ontwerptekeningen van de Crème Calèche aan. Aan de hand van deze tekeningen en foto wordt het lofwerk en verguldsel weer terug gebracht op de originele plekken.
De leren klep- en kap omranding zijn enkele decennia geleden vernieuwd en passen niet bij het voorscherm en spatborden, waarop in de loop der tijd een mooi craquelé is ontstaan. Besloten wordt de klep- en kap omranding te vervangen en te voorzien van een craquelé uiterlijk, zodat het geheel mooi harmonieert. De messing sierlijsten worden gerestaureerd en waar nodig, worden nieuwe nageltjes in gesoldeerd. Hierna worden de lijsten opnieuw elektrolytisch verguld. Vlak voordat de laatste vernislaag op het rijtuig gekwast wordt, worden de lijsten terug geplaatst. Na het afvernissen, wordt eerst het onderstel weer samengebouwd. Vervolgens wordt de body met een hefinrichting opgetild en probleemloos op het onderstel geplaatst. De met rood saffiaan leer overtrokken C-riemen worden op maat gesneden en afgesteld.
Juni 2004 is de restauratie van de Crème Calèche met voorkoffer en lakeienzitting voltooid. Pas in de winter van 2004/2005 worden de beeldengroepen gerestaureerd. Op 18 juni 2004 wordt de Calèche door ons persoonlijk overgedragen aan Hare Majesteit Koning Beatrix. Het mogen restaureren van de absolute topstukken op rijtuiggebied, zoals de Crème Calèche, is een onvergetelijke ervaring waar je uitsluitend terugkijkend pas écht voluit van kan genieten. Hartelijk dank aan ons team van medewerkers en adviseurs! Zonder hun was het ons nooit gelukt deze fantastische klus te klaren. Op naar het volgende project!
